Borrowing & References: Veriyi Kopyalamadan Ödünç Alma Kuralları

irfo · 27 Ocak 2026

Sahiplik (Ownership) sistemi çok güçlüdür, ancak her fonksiyon çağırdığımızda verinin sahipliğini devretmek ve sonra geri almak oldukça zahmetlidir. Rust, bu sorunu References (Referanslar) ve Borrowing (Ödünç Alma) mekanizmasıyla çözer.
Referanslar, verinin sahipliğini devralmadan ona erişmenizi sağlayan bir nevi "bakış" veya "işaretçi"dir.

1. Referanslar (&)

Bir değerin referansını oluşturduğunuzda, ona sahip olmazsınız. Sadece nerede olduğunu bilirsiniz. Bu sayede veri, kapsam dışına çıktığında yok edilmez; çünkü asıl sahibi hala başka bir değişkendir.
Rust

Kod:

fn main() {
    let s1 = String::from("merhaba");
    
    // &s1 ile sahipliği devretmiyoruz, sadece ödünç veriyoruz
    let uzunluk = uzunluk_hesapla(&s1); 

    println!("'{}' kelimesinin uzunluğu: {}", s1, uzunluk);
}

fn uzunluk_hesapla(s: &String) -> usize { // s bir referanstır
    s.len()
} // s kapsam dışına çıkar ama işaret ettiği veri silinmez

2. Değiştirilebilir Referanslar (&mut)

Varsayılan olarak referanslar immutable (değiştirilemez) haldedir. Ödünç aldığınız bir kitabı karalayamazsınız. Eğer veriyi değiştirmek istiyorsanız, hem değişkenin kendisi mut olmalı hem de referansı &mut olarak oluşturmalısınız.
Rust

Kod:

let mut s = String::from("merhaba");

metni_degistir(&mut s);

fn metni_degistir(s: &mut String) {
    s.push_str(", dünya");
}

3. Ödünç Alma Kuralları (Borrowing Rules)

Rust, bellek güvenliğini ve veri yarışlarını (data races) önlemek için referanslara çok katı iki kural koyar:

Aynı anda ya bir adet değiştirilebilir (&mut) referansınız olabilir ya da dilediğiniz kadar salt okunur (&) referansınız.
Referanslar her zaman geçerli bir veriyi işaret etmelidir.

Neden Aynı Anda İki `&mut` Yasak?

Eğer iki farklı kod parçası aynı anda aynı veriyi değiştirmeye çalışırsa, bu durum "veri yarışına" yol açar ve programın davranışını tahmin edilemez kılar. Rust bunu derleme aşamasında engelleyerek çalışma zamanı hatalarını sıfıra indirir.

4. Askıda Kalmış Referanslar (Dangling References)

Rust, bir verinin bellekten silindikten sonra ona işaret eden bir referansın kalmasına asla izin vermez.
Rust

Kod:

fn main() {
    let referans_mi = salla();
}

fn salla() -> &String { // HATA!
    let s = String::from("merhaba");
    &s 
} // s burada yok edilir, ama biz onun adresini döndürmeye çalışıyoruz.

Özet

Özellik	Immutable Reference (`&T`)	Mutable Reference (`&mut T`)
Erişim Türü	Sadece Okuma	Okuma ve Yazma
Sayı Sınırı	Sınırsız	Sadece 1 adet
Birlikte Kullanım	Diğer `&T`'lerle olabilir	Başka hiçbir referansla olamaz

Borrowing & References: Veriyi Kopyalamadan Ödünç Alma Kuralları

irfo

1. Referanslar (&)​

2. Değiştirilebilir Referanslar (&mut)​

3. Ödünç Alma Kuralları (Borrowing Rules)​

Neden Aynı Anda İki &mut Yasak?​

4. Askıda Kalmış Referanslar (Dangling References)​

Özet​

1. Referanslar (&)

2. Değiştirilebilir Referanslar (&mut)

3. Ödünç Alma Kuralları (Borrowing Rules)

Neden Aynı Anda İki `&mut` Yasak?

4. Askıda Kalmış Referanslar (Dangling References)

Özet