Generic Types: Kod Tekrarını Önleyen Esnek Tipler

irfo · 27 Ocak 2026

Rust'ta Generic Types (Genel Tipler), kodunuzu belirli bir veri tipine hapsetmek yerine, birden fazla tiple çalışabilen esnek ve yeniden kullanılabilir yapılar oluşturmanızı sağlar. Generic'ler sayesinde aynı mantığı i32, f64 veya kendi oluşturduğunuz bir struct için ayrı ayrı yazmak zorunda kalmazsınız.
Performans açısından en önemli nokta şudur: Rust, generic yapıları derleme aşamasında özelleştirir (monomorphization), bu yüzden çalışma zamanında (runtime) hiçbir performans kaybı yaşanmaz.

1. Fonksiyonlarda Generic Kullanımı

Bir fonksiyonun farklı tiplerle çalışmasını istiyorsanız, fonksiyon isminden sonra <T> (genellikle Type'ın baş harfi kullanılır) ifadesini eklersiniz.
Rust

Kod:

// T herhangi bir tipi temsil eder
fn ekrana_bas<T: std::fmt::Display>(oge: T) {
    println!("Değer: {}", oge);
}

fn main() {
    ekrana_bas(5);        // i32 ile çalışır
    ekrana_bas("Selam");  // &str ile çalışır
}

Not: Yukarıdaki : std::fmt::Display kısmı bir Trait Bound'dur. Derleyiciye "T her şey olabilir ama ekrana basılabilir (Display özelliği olan) bir şey olmalı" deriz.

2. Struct Yapılarında Generic

Bir struct'ın içinde farklı tiplerde veriler saklamak istediğinizde generic'ler hayat kurtarır.
Rust

Kod:

struct Nokta<T> {
    x: T,
    y: T,
}

fn main() {
    let tam_sayi = Nokta { x: 5, y: 10 };
    let ondalikli = Nokta { x: 1.0, y: 4.0 };
    
    // let hata = Nokta { x: 5, y: 4.0 }; // HATA! x ve y aynı T tipi olmalı.
}

Eğer x ve y değerlerinin farklı tiplerde olabilmesini istiyorsanız, iki farklı generic parametre kullanmalısınız: struct Nokta<T, U> { x: T, y: U }.

3. Enum Yapılarında Generic

Aslında Rust'ın en meşhur iki yapısı, generic enum'lardır. Bunları her gün kullanıyoruz:

Option<T>: Some(T) veya None döner. İçindeki değer her tipte olabilir.
Result<T, E>: İşlem başarılıysa T tipinde veri, başarısızsa E tipinde hata döner.

4. Metot Tanımlarında Generic

Generic bir struct için metot yazarken, impl anahtar kelimesinden sonra da tipi belirtmeniz gerekir.
Rust

Kod:

impl<T> Nokta<T> {
    fn x_degerini_al(&self) -> &T {
        &self.x
    }
}

Ayrıca, sadece belirli tipler için geçerli olan metotlar da yazabilirsiniz. Örneğin, sadece f32 olan noktalar için bir metot:
Rust

Kod:

impl Nokta<f32> {
    fn orijine_uzaklik(&self) -> f32 {
        (self.x.powi(2) + self.y.powi(2)).sqrt()
    }
}

5. Performans: Monomorphization

"Genel bir tip kullanmak programı yavaşlatır mı?" sorusunun cevabı Rust için **"Hayır"**dır. Derleyici, kodunuzda kullanılan her somut tip için generic kodun bir kopyasını oluşturur.
Örneğin, siz Nokta<T> yazıp hem i32 hem f64 kullandığınızda, Rust derleyicisi arka planda iki farklı struct (Nokta_i32 ve Nokta_f64) varmış gibi makine kodu üretir. Bu sayede statik tipli dillerin hızını generic esnekliğiyle birleştirir.

Özet

Yapı	Amacı
`<T>`	"Herhangi bir tip" anlamına gelen yer tutucu.
Esneklik	Aynı kodun farklı veri tipleriyle çalışmasını sağlar.
Güvenlik	Derleme zamanında tip kontrolü devam eder.
Performans	Monomorphization sayesinde çalışma zamanı yükü sıfırdır.

Generic Types: Kod Tekrarını Önleyen Esnek Tipler

irfo

1. Fonksiyonlarda Generic Kullanımı​

2. Struct Yapılarında Generic​

3. Enum Yapılarında Generic​

4. Metot Tanımlarında Generic​

5. Performans: Monomorphization​

Özet​

1. Fonksiyonlarda Generic Kullanımı

2. Struct Yapılarında Generic

3. Enum Yapılarında Generic

4. Metot Tanımlarında Generic

5. Performans: Monomorphization

Özet