Serde: Rust'ta JSON ve Veri Serileştirme Standartı

irfo · 27 Ocak 2026

Rust dünyasında veri serileştirme (veriyi bir formata dönüştürme) ve tersi (deserileştirme) denilince akla gelen tek bir dev vardır: Serde (Serializing and Deserializing).
Serde, bir kütüphaneden ziyade bir ekosistemdir. Rust veri yapılarınızla (struct, enum) JSON, YAML, TOML veya Binary gibi formatlar arasında köprü kurar.

1. Serde'nin Temel Mantığı

Serde, veriyi doğrudan bir formata (örneğin JSON'a) dönüştürmek yerine, veriyi önce soyut bir yapıya ayırır. Bu sayede aynı struct'ı sadece format kütüphanesini değiştirerek hem JSON hem de YAML olarak kaydedebilirsiniz.

2. Kurulum ve `derive` Özelliği

Serde'yi kullanmak için Cargo.toml dosyanıza derive özelliğini eklemeniz gerekir. Ayrıca JSON ile çalışacaksanız serde_json kütüphanesine de ihtiyacınız vardır.
Ini, TOML

Kod:

[dependencies]
serde = { version = "1.0", features = ["derive"] }
serde_json = "1.0"

3. Serialize ve Deserialize Kullanımı

Bir struct'ı serileştirilebilir hale getirmek için üzerine #[derive(Serialize, Deserialize)] eklemeniz yeterlidir.
Rust

Kod:

use serde::{Serialize, Deserialize};

#[derive(Serialize, Deserialize, Debug)]
struct Kullanici {
    ad: String,
    yas: u8,
    aktif: bool,
}

fn main() {
    let kullanici = Kullanici {
        ad: String::from("Can"),
        yas: 25,
        aktif: true,
    };

    // Struct -> JSON String (Serialization)
    let json = serde_json::to_string(&kullanici).unwrap();
    println!("JSON Çıktısı: {}", json);

    // JSON String -> Struct (Deserialization)
    let yeni_kullanici: Kullanici = serde_json::from_str(&json).unwrap();
    println!("Geri dönen struct: {:?}", yeni_kullanici);
}

4. Field Attributes (Alan Özellikleri)

Bazen gelen verideki alan isimleri Rust isimlendirme standartlarına (snake_case) uymaz. Serde, bu durumu yönetmek için güçlü öznitelikler sunar:

rename: JSON'daki isimlendirmeyi eşler.
skip_serializing: Belirli bir alanı JSON'a dahil etmez.
default: Eğer JSON'da o alan yoksa varsayılan bir değer atar.

Rust

Kod:

#[derive(Serialize, Deserialize)]
struct Ayarlar {
    #[serde(rename = "API_KEY")] // JSON'da API_KEY, Rust'ta api_anahtari
    api_anahtari: String,
    
    #[serde(skip_serializing_if = "Option::is_none")]
    token: Option<String>,
}

5. Enum'lar ve JSON

Serde, Rust enum'larını JSON'a dönüştürürken çok esnektir. Varsayılan olarak "Externally Tagged" (etiket dışarıda) formatını kullanır.
Rust

Kod:

#[derive(Serialize, Deserialize)]
#[serde(tag = "tip", content = "veri")] // Internally Tagged yapısı
enum Mesaj {
    Metin(String),
    Sayi(i32),
}

// JSON çıktısı: {"tip": "Metin", "veri": "Merhaba"}

Özet

Özellik	Açıklama
Hız	Kod üretimi (macro) kullandığı için çalışma zamanında çok hızlıdır.
Esneklik	JSON, YAML, TOML, Bincode, CBOR gibi onlarca formatı destekler.
Güvenlik	Tip kontrolü sayesinde hatalı formatlanmış verileri anında reddeder.

Serde: Rust'ta JSON ve Veri Serileştirme Standartı

irfo

1. Serde'nin Temel Mantığı​

2. Kurulum ve derive Özelliği​

3. Serialize ve Deserialize Kullanımı​

4. Field Attributes (Alan Özellikleri)​

5. Enum'lar ve JSON​

Özet​

1. Serde'nin Temel Mantığı

2. Kurulum ve `derive` Özelliği

3. Serialize ve Deserialize Kullanımı

4. Field Attributes (Alan Özellikleri)

5. Enum'lar ve JSON

Özet